MESLEK SEÇİMİ VE ÖNEMİ

Meslek seçimi, kişinin hayatı boyunca yapacağı en önemli seçimlerden biridir ve tüm yaşamını etkiler. Kişi mesleğini seçmekle yaşayacağı çevreyi, bir anlamda ekonomik durumunu ve ilişkide bulunacağı insanları da seçmiş olmaktadır.

Meslek bireyin yaşamını sürdürebilmesi için yaptığı iştir. Süreklilik gerektirir; kişiye maddi ve manevi doyum sağlar. Belirli bir eğitim  tecrübesini gerektirir ve toplumca kabul edilen ahlak ilkelerine göre sürdürülür.

Meslek ile kişilik özellikleri arasında önemli bir bağ  vardır. Kendi kişiliğine uygun mesleği seçen bireyler yaptıkları işten daha fazla haz alırlar ve  başarılı olurlar. Meslek seçimi ile olgunlaşma çocukluk döneminde hayal kurma ile başlar. Ön ergenlik döneminde ise gencin ilgileri ön plana çıkar. 17-18 yaşları  gerçekçi seçimler yapma dönemidir. 25 yaş civarında iş ve kariyer konusunda belli ölçüde kararlılığa ulaşılır.

Bireylerin meslek seçimi birçok faktörden etkilenmektedir. Özellikle bireyin psikolojik özellikleri meslek seçiminde önemli  rol oynar. Örneğin; zeka, meslek gelişimi hususunda birkaç türlü etki yapmaktadır. Başarı ile sıkı sıkıya ilişkisi olan zeka, bir kimsenin ne kadar öğrenim yapabileceğini tayin eden önemli bir etkendir. Ayrıca, bireyin meslek seçimine bireyin psikolojik özelliklerinin yanı sıra sosyo-ekonomik özellikleri de etki yapmaktadır. Şüphesiz, bireyler kendilerini en üst seviyede tatmin edici mesleği seçmek durumundadırlar. Bazen şartlar değişebilir, birey sosyo-ekonomik özellikleri yönünden çok istediği mesleği seçemeyebilir. Bu durumda, birey çatışma içerisine düşerek sevmediği bir işi yapma mecburiyetinde kalacağı için büyük ihtimalle başarısız olur.

Meslek seçiminde rol oynayan faktörler

Yukarıdaki şemada da görüldüğü gibi, gencin meslek seçiminde rol oynayan etkenler oldukça fazladır ve hepsi de önemli birer belirleyicidir. Öncelikle gencin kendisini iyi tanıması gerekmektedir. Kişinin kendini tanıması, meslek seçiminde rol oynayan kişilik özellikleri yönünden kendini değerlendirebilmesidir. Meslek seçiminde etkili olan kişilik özellikleri ise ilgiler, yetenekler ve değerlerdir.

Herhangi bir zorlama altında kalmadan ya da kişiye herhangi bir ödül vaat edilmediği halde kişi kendiliğinden bazı faaliyetlere giriyor ve doyum sağlıyorsa kişinin bu tür faaliyetlere ilgi duyduğu söylenebilir. İlgilerin gelişimi çocukluk yıllarına dek uzanır. 12-13 yaslarında belirginleşirken, 17-18 yas civarında kesinleşir. Yetenek ise, öğrenme gücü ya da belli bir eğitim sürecinden yararlanma gücü olarak ifade edilebilir. Kişinin becerilerine bakarak onun yeni bir eğitim sürecinden ne kadar yararlanabileceği kestirilebilir.

MESLEK SEÇERKEN AŞAĞIDAKİ SORULARA  CEVAP  ARANMALIDIR

Birey önce kendini tanımalıdır. Kendini tanıyabilmek için ise,  aşağıdaki  soruları cevaplandırmalı ve  sonra mesleklerle ilgili araştırma yaptıktan sonra tercihte bulunmalıdır.

- Seçilmesi düşünülen alan ilgilere ve yeteneklere uygun mu?

- Lise alanları ile yükseköğretim programları arasındaki ilişki biliniyor mu?

- Hangi alanda daha başarılı olunduğu biliniyor mu?

Mesleğin Niteliği

- O meslekte çalışan kişilerin çalışma süreleri içinde neleri gerçekleştirdikleri ve yaptıkları işin arkasında yapmakla yükümlü olduğu faaliyetler nelerdir?

Çalışma Ortamı

- Mesleğin tehlikeli yanı var mı?

- İş ortamının ısısı, ışığı, gürültüsü nasıldır?

- Kapalı veya açık bir havada mı yapıyor?

Mesleğe Hazırlanma

- Gerekli olan eğitim dönemi ne kadar?

- Okul sonrası özel bir hazırlık gerekiyor mu?

Mesleğe Girmek İçin Aranan Özellikler

- Yaş, cinsiyet, boy, kilo ve dış görünüşle ilgili belli şartlar var mı?

Mesleğe Giriş-Emekli Olma Koşulları

- Mesleğe nasıl girilir?

- Sınavla, atama veya kişisel gayretle mi?

- Hangi yaşlar arasında yapılabilir?

- Sosyal güvenliği var mı?

Meslekte İlerleme

- Meslekte ilerleme neye bağlıdır?

- Çalışmaya mı? Kıdeme mi?

- Bu meslekten başka mesleklere geçiş yapılabilir mi?

Mesleğin Olumlu ve Olumsuz Yönleri

- Mesleği yapanlar için mesleğin en olumsuz ve en cazip tarafları nelerdir?

- Mesleğin toplumdaki yeri ve saygınlığı nedir?

İş Bulma İmkanı

- Seçilecek mesleğe olan talep ne durumda?

- Bölgeye veya mevsime göre gereklilik gösteriyor mu?

- İş bulmak kolay mı?

- Bu mesleğe duyulan ihtiyacın azalması veya artması söz konusu mu?

- Kamu ve özel sektörde iş bulunabileceği gibi serbest çalışma imkanı da verebiliyor mu?

Mesleğin Getireceği Kazanç

- Bu meslekte çalışanların ortalama kazançları ne kadar?

- Kazançlar günlük, haftalık, aylık veya mevsimlik olarak değişiyor mu?

- Aynı meslekte çalışanlar arasında ülkenin değişik bölgelerinde yaşayanlarda kazanç bakımından fark var mı?

KAYNAKÇA:

TEMEL, Ali –YAR.DOÇ.DR. (ALAN ve MESLEK  SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR)